Χριστουγεννιάτικη εκδήλωση στη ΡΕΣ - Βράβευση κ. Κ.Φαφαλιού

^Back To Top

logo

IMG 7496AΣτις 18 Δεκεμβρίου του 2014 πραγματοποιήθηκε στα διδακτήρια της Σχολής μας η καθιερωμένη γιορτή των Χριστουγέννων. Στα πλαίσια της εκδήλωσης τιμήθηκε από το σύλλογο καθηγητών και την Ένωση Αποφοίτων ΡΕΣ ο διακεκριμένος σύμβουλος κ. Κωνσταντίνος Φαφαλιός για την πολυετή προσφορά του στη Ριζάρειο Εκκλησιαστική Σχολή.

Κατόπιν έψαλλε επίκαιρους ύμνους και κάλαντα από όλη την Ελλάδα η χορωδία της Σχολής, με τη συνοδεία της ορχήστρας παραδοσιακών οργάνων υπό τη διεύθυνση του καθηγητού της μουσικής της Σχολής κ. Γεωργίου Ζήσιμου.
Ακολούθησε η ομιλία του Διευθυντού της Σχολής κ. Δημητρίου  Μίχα, με θέμα «τα Χριστούγεννα του Παπαδιαμάντη». Τέλος η θεατρική ομάδα του σχολείου μας, υπό την καθοδήγηση του καθηγητού των μαθηματικών κ. Νικολάου Γιαννή, παρουσίασε τη διασκευή για το θέατρο του διηγήματος του Αλεξάνδρου Παπαδιαμάντη, «Το Χριστό στο Κάστρο». Στην όλη προσπάθεια συνέβαλε και ο φιλόλογος της Σχολής κ. Στυλιανός Βλάχος ο οποίος επιμελήθηκε τα σκηνικά.
Την εκδήλωση τίμησαν με την παρουσία τους ο υφυπουργός παιδείας κ. Αλέξανδρος Δεμερτζόπουλος, ο Διευθυντής εκκλησιαστικής εκπαίδευσης και θρησκευτικής αγωγής π. Σταύρος Μπόζος, ο Πρόεδρος και μέλη του Πολυμελούς Συμβουλίου της Ρ. Ε. Σ.,  και ο Πρόεδρος Δ. Καβρουλάκης, ο Γεν. Γραμματέας Κ. Γρηγοριάδης, ο Ταμίας Κ. Μαστοράκης, και το μέλος  Κ. Κατσινούλας της ΕΑΡΕΣ. Πολυπληθής ήταν και η συμμετοχή των γονέων και κηδεμόνων των μαθητών και μαθητριών.


ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΚΑΘΗΓΗΤΩΝ ΠΡΟΣ ΤΙΜΗ ΤΟΥ κ. ΦΑΦΑΛΙΟΥ

Η Ριζάρειος Εκκλησιαστική Σχολή διοικείται από Πολυμελές δεκαμελές Συμβούλιο, το οποίο αποτελείται από εξέχοντα μέλη της Ελληνικής Κοινωνίας. Η επιλογή, η συγκρότηση και η Διοίκηση προβλέπεται από την Διαθήκη του Γεωργίου Ριζάρη και από την κείμενη νομοθεσία.
IMG 7491AΈνα από αυτά τα μέλη που ενσωματώθηκε στο Πολυμελές Συμβούλιο το 1978, και προέστη αρκετές φορές ως πρόεδρος του, είναι και ο κ. Κων/νος Φαφαλιός.
Είναι μια προσωπικότητα με ξεχωριστή καλλιέργεια και πνευματικότητα που σε κερδίζει αμέσως η αριστοκρατική αρχοντιά του, η ευγένεια και η ποιοτική στους τρόπους ανωτερότητά του.
Χαίρεται κανείς την παρουσία του γιατί διδάσκεται από την μεστότητα και σοβαρότητα του λόγου του αλλά και από το πράο και μειλίχιο ύφος. Τότε θαρρείς πως αποκαλύπτεται και εκείνη η εσωτερική , ήρεμη και δημιουργική του δύναμι παρ’ ότι  η ταπεινότητα και η μετριοφροσύνη του δυσκολεύει την προβολή της.
Εμείς οι παλαιότεροι καθηγητές αλλά και οι νεώτεροι που τον γνώρισαν εκτίμησαν στο ήθος και στην αρετή του ανδρός και την ευθύνη και την συνέπεια στις αρχές του. Βλέπουμε : αφενός το έντονο ενδιαφέρον και την αγάπη του για τη Σχολή, και αφετέρου να σέβεται  την ιστορία και την παράδοσι της, προβάλλοντας με γνώσι και συνείδησι, την ιερή κληρονομιά του εκκλησιαστικού της χαρακτήρα.
Γι’ αυτό σήμερα με το βάρος της συγκινησιακής φόρτισης δεν θα αναφέρουμε βιογραφικά στοιχεία, ούτε συγκεκριμένες  δραστηριότητες προσφοράς του κ. Κων/νου Φαφαλιού , γιατί θέλουμε με την ομόφωνη πράξη του Συλλόγου των καθηγητών, ομόθυμα και κατά προτεραιότητα να εκδηλώσουμε την αγάπη και την εκτίμηση μας στο πρόσωπό του.
Να συμπυκνώσουμε δε όλα τα αισθήματα μας,  ως ελάχιστη συμβολική αναγνώρισι της εν συνόλω ανεκτίμητης προσφοράς στη Ριζάρειο Σχολή,  στο μικρό αυτό ενθύμιο, εκφράζοντας ταυτόχρονα με όση ζέσι έχουμε: ευχές για υγεία, δύναμι και για «πάσαν εκ Θεού δωρεάν», ώστε ακμαίος να συνεχίζει να προσφέρει τα μέγιστα στη Σχολή μας.
Το Επίγραμμα το προσφωνηθέν προς τιμήν του κ. Κωνσταντίνου Φαφαλιού:

Oι εν Ριζαρείω παιδαγωγοί
εν μοίρα άγοντες τον Σύμβουλον
κ. Κωνσταντίνον Φαφαλιόν
ώς κατ εύγένειαν έειπεν και δικαιοσύνην ένειμε
τη Ριζαρείω πόλει
Έύχήν ίάσι την ύγιείην είναι και την φρένα τελήεντα
συνοδίται αύτοίς τε αεί χρόνον
άπασαι αί χαρίεσσαι Μούσαι.
Οι καθηγητές της Ριζαρείου
τρέφοντες τόν προσήκοντα σεβασμό στόν Σύμβουλο
κ. Κωνσταντίνον Φαφαλιόν
επειδή στην Ριζάρειο πολιτεία μιλούσε με ευγένεια
και απένειμε τα δίκαια,
Εύχονται ευρωστίαν σώματος και πνευματική πληρότητα,
καί συνοδοιπόροι σ'αύτά πάντοτε (νά είναι)
όλες οι κεχαριτωμένες Μούσες.

 


ΧΑΙΡΕΤΙΣΜΟΣ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΕΑΡΕΣ κ. ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΚΑΒΡΟΥΛΑΚΗ

 

Σεβαστοί πατέρες,
Αιδεσιμολογιώτατε Διευθυντά Εκκλησιαστικής Εκπαίδευσης π. Σταύρο Μπόζο,
Κύριε Υφυπουργέ Παιδείας Αλέξανδρε Δερμετζόπουλε,
Αξιότιμε Πρόεδρε και Σύμβουλοι του Πολυμελούς Συμβουλίου,
Αξιότιμε Διευθυντά και καθηγητές της Ριζαρείου Σχολής,
Αγαπητοί μαθητές και γονείς,
Κυρίες, Κύριοι.


IMG 7494AΤο Διοικητικό Συμβούλιο της Ενωσής μας ανταποκρινόμενο στην πρόσκληση του Σχολείου για να παρευρεθεί στην Χριστουγεννιάτικη εκδήλωση, δίνει το παρόν του με καθολική συμμετοχή των μελών του.
Σας ευχόμαστε ΧΡΟΝΙΑ ΠΟΛΛΑ ΚΑΛΑ  ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ και να έχουμε μια ΕΙΡΗΝΙΚΗ  ΧΡΟΝΙΑ. ΥΓΕΙΑ – ΑΓΑΠΗ – ΕΥΤΥΧΙΑ και ΠΡΟΟΔΟ.
Καλή πρόοδο ιδιαίτερα στους αγαπητούς μας μαθητές.
Πέραν των ευχών, η Ενωσή μας δίνει το παρόν της για έναν ακόμη λόγο.
Στην αναγγελία βράβευσης του αγαπητού και σεβαστού μέλους του Πολυμελούς Συμβουλίου της Ριζαρείου κ. Κωνσταντίνου Φαφαλιού.
Ξέρετε, εμείς οι Ριζαρείτες, όλη η Ριζάρειος οικογένεια, επικαλούμαστε δύο λέξεις, δύο προτάσεις:   ΡΙΖΑΡΕΙΟΝ  ΠΝΕΥΜΑ   και   ΡΙΖΑΡΕΙΟΝ  ΗΘΟΣ
Επ αυτών έχουν αναφερθεί στο παρελθόν ο Βασίλειος Βέλλας πριν 60 -65 χρόνια και ο αετός της Ριζαρείου ο Νικηφόρος Καχριμάνης πριν 25 – 30 χρόνια, με σχετικό άρθρο στην εφημερίδα μας τον Ριζαρείτη και άλλες δημοσιεύσεις.
Στην προσωπικότητα του τιμώμενου κ. Κωνσταντίνου Φαφαλιού δεν θα μπορούσαμε να προσδώσουμε κάτι διαφορετικό, πέραν των δύο αυτών φιλοσοφημένων όρων:
ΡΙΖΑΡΕΙΟΝ ΠΝΕΥΜΑ, ΡΙΖΑΡΕΙΟΝ  ΗΘΟΣ.
Τα ανωτέρω, είναι αυτά που συνοδεύουν την μέχρι σήμερα πορεία του, και θα τον συνοδεύουν για πολλά χρόνια ακόμη, από το μετερίζι που πρεσβεύει, του μέλους του Πολυμελούς Συμβουλίου της Ριζαρείου Εκκλησιαστικής Σχολής.IMG 7480a
Η προσωπικότητά του εμπνέει σεβασμό και οι αποφάσεις που καλείται να λαμβάνει, έχουν ιδιαίτερα χαρακτηριστικά.
Η συνεργασία μας ως Ενωση είναι σε υψηλό επίπεδο και αυτό έχει να κάνει με την ορθολογιστική του σκέψη στα εκάστοτε κελεύσματα των καιρών.
Σε σοβαρά θέματα που απασχόλησαν την Ενωσή μας, ο λόγος του ήταν φωτεινό μονοπάτι.
Μεγάλος σταθμός για τον τιμώμενο ήταν ο εορτασμός των 150 χρόνων της Ριζαρείου το έτος  1994 με την ιδιότητα του Προέδρου της Ριζαρείου.  Νέος και εγώ τότε στην Ενωσή μας, με την ιδιότητα του Γενικού Γραμματέα, τον θαύμασα και τον ξεχώρισα. Θυμούμαι να στέκεται στο βήμα στο κατάμεστο θέατρο του Μονοδενδρίου στη γενέτειρα των Ριζαρών και να εξαγγείλει τον πανηγυρικό λόγο σηματοδοτώντας τα  150 χρόνια από την ίδρυση της Ριζαρείου.
Θα μπορούσαμε να αναφέρουμε πολλά γεγονότα και να μιλάμε ώρες για την προσωπικότητα του κ. Κωνσταντίνου Φαφαλιού.
Η Ενωσή μας αποφάσισε ομόφωνα στην σημερινή Χριστουγεννιάτικη εκδήλωση του Σχολείου να τιμήσει τον κ. Κωνσταντίνο Φαφαλιό με αναμνηστική τιμητική πλάκα και να του ευχηθεί να έχει υγεία και να προσφέρει τις υπηρεσίες του για πολλά χρόνια ακόμη.
Το περιεχόμενο της τιμητικής πλάκας είναι το ακόλουθο:

Η ΕΝΩΣΙΣ ΑΠΟΦΟΙΤΩΝ
ΡΙΖΑΡΕΙΟΥ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ
ΑΠΟΝΕΜΕΙ
ΤΩ, κ. ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΩ ΦΑΦΑΛΙΩ
ΨΥΧΗΝ ΤΟΥ ΠΟΛΥΜΕΛΟΥΣ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ
ΤΗΣ ΡΙΖΑΡΕΙΟΥ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣΤΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ
ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΠΛΑΚΑ
ΕΙΣ ΕΝΔΕΙΞΙΝ ΤΙΜΗΣ ΚΑΙ ΕΥΓΝΩΜΟΣΥΝΗΣ
ΑΝΘ΄ΩΝ ΥΠΕΡ ΑΥΤΗΣ ΕΠΙ ΜΑΚΡΟΝ ΠΡΑΤΤΕΙ
ΚΑΙ ΕΥΧΕΤΑΙ ΑΥΤΩ  ΤΑ ΒΕΛΤΙΣΤΑ
ΑΕΙ ΧΑΙΡΕΙΝ – ΕΥ ΠΡΑΤΤΕΙΝ
Το Διοικητικό Συμβούλιο

 


ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΔΙΕΥΘΥΝΤΟΥ ΤΗΣ ΣΧΟΛΗΣ κ. ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΜΙΧΑ, ΜΕ ΘΕΜΑ: "ΤΑ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΑ ΤΟΥ ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΗ"

Τα Χριστούγεννα είναι η ημέρα που η Αγία και Ορθόδοξη Εκκλησίας μας, εορτάζει την κατά Σάρκα γέννηση του Υιού του Θεού εκ της Υπεραγίας Θεοτόκου στο Σπήλαιο της Βηθλεέμ της Ιουδαίας επί Καίσαρος Αυγούστου.
Από τότε εορτάζομε την Γενέθλιο ημέρα και της Χριστιανικής μας Εκκλησίας  ενώ οριοθετείται και η τομή της ανθρώπινης ιστορίας στην προ και μετά Γέννηση του Χριστού.
Η Θεοφανία του Θεού, δηλ. η ενανθρώπισή Του λειτούργησε,  ως το γεγονός όλων των εποχών που άλλαξε κοινωνικά, πολιτιστικά, πνευματικά και φιλοσοφικά όλον τον ανθρώπινο χαρακτήρα  αφού όλα τα ανθρώπινα δρώμενα πλέον απέκτησαν άλλο περιεχόμενο και άλλο σκοπό.
Ο Ιωάννης ο Χρυσόστομος τα ονόμασε «Μητρόπολιν πασών των Εορτών, δηλ. μητέρα και πηγή και αρχή όλων των Εκκλησιαστικών εορτών και σωτηριολογικών γεγονότων1

IMG 7489AΣήμερα θα αφήσουμε κατά μέρος την γλωσσική ορολογία της δογματικής διδασκαλίας την σχετική με την θεολογία «της κενώσεως του Θεανθρώπου». Δεν θα αναφερθούμε στο Μυστήριο του Θεού-Λόγου που «εφανερώθη εν σαρκί» τιμώντας την ανθρώπινη «όψιν», την «δερματίνην μορφήν»,  όπου «κατά θείαν οικονομίαν» θα αρχίσει και το θεόδοτο γεγονός της Σωτηρίας του κόσμου και του Ανθρώπου.
Στη σημερινή γιορτή μας έχοντας ως προπομπό τους μαθητάς μας που έλαβαν την πρωτοβουλία να μας παρουσιάσουν θεατρικώς το διήγημα «στο Χριστό στο Κάστρο» του Αλεξ. Παπαδιαμάντη, κρίθηκε σκόπιμο να προβάλλουμε κάποια από τα στοιχεία που εκτίθενται στο έργο του μεγάλου αυτού συγγραφέα , ελπίζοντας να σκιαγραφήσουμε - έστω στοιχειωδώς  - τον κόσμο, την ψυχοσύνθεση των ηρώων  που προβάλλουν στα διηγηματά του και κυρίως σε εκείνα που έχουν αναφορά την εορτή των Χριστουγέννων.
Ο Αλέξ. Παπαδιαμάντης ως συγγραφέας είναι πανθομολογούμενο ότι αφουγκράζεται τον Εθνικό – λαϊκό σφυγμό της Ορθοδόξου Ανατολής , τον οποίο πέρασε σε όλο του το Έργο του, επηρεασμένος  και από το κίνημα των Κολλυβάδων2.
Ο Ανδρέας Καραντώνης τον δικαιώνει λέγοντας πως ένας «Μεγάλος Πεζογράφος είναι εκείνος που κατορθώνει και διαρθρώνει το έργο του πάνω σ’ έναν από τους κεντρικούς άξονες του Λαού του. Ο Αλεξ. Παπαδιαμάντης πράγματι ζωγράφισε αυτά ως στοιχεία της ψυχοσύνθεσης του λαού, χρωματίζοντάς και τα νοήματα της Χριστιανικής πίστης με βιώματα, εμπειρίες και πράξεις, συνήθειες, ήθη και ἐθιμα, έτσι όπως αποκρυσταλλώθηκαν μέσα στην πολιτιστική ιστορική διαδρομή,  από τα ένδοξα χρόνια του Βυζαντίου.
Ο ίδιος μάλιστα το τονίζει μεγαλοφώνως: «Το επ’ εμοί εν όσω ζω και αναπνέω  και σωφρονώ, δε θα παύσω πάντοτε ιδίως κατά τας πανεκλάμπρους ταύτας ημέρας να υμνώ μετά λατρείας τον Χριστόν μου, να περιγράφω μετ’ έρωτος την Φύσιν, να ζωγραφώ μετά στοργής τα γνήσια Ελληνικά ήθη» (Λαμπριάτικος ψάλτης).
Από τα 170 διηγήματα του Παπαδιαμάντη τα 36 είναι γραμμένα με αφορμή τις δύο μεγάλες Χριστιανικές εορτές: των Χριστουγέννων και του Πάσχα. Εξ αυτών 25 αναφέρονται στο 12ήμερο των Χριστουγέννων και 11 εστιάζουν στην εορτή της Λαμπρής (Πάσχα). Η ταξινόμηση αυτή ενδιαφέρει τους φιλολόγους-κριτικούς και κάποιους  αναγνώστες που απαιτούν επίκαιρα αναγνώσματα, γιατί για τον συγγραφέα ο κοινός τόπος αναφοράς είναι: Η Χριστιανοσύνη όπως αναδύεται στην ψυχή του Έλληνα μέσα από τα ήθη και τα έθιμα του, γράφοντας πώς «Εάν το Πάσχα είναι η λαμπροτάτη του Χριστιανισμού εορτή, τά Χριστούγεννα βεβαίως είναι η γλυκυτάτη και συγκινητικωτάτη, και διά τουτο ανέκαθεν έθεωρήθη ώς οικογενειακή κατ' έξοχην εορτή»3.
Βέβαια τα Χριστούγεννα που έχουν εντυπωθεί σε μας, ότι δηλαδή,  εκφράζουν τη μεγάλη χαρά για τη Γέννηση του Χριστού και συγχρόνως προκαλούν μια ατμόσφαιρα ευτυχίας στους ανθρώπους , αυτό είναι μάλλον ξένο στον Παπαδιαμάντη. Η μόνη συγκίνηση για εκείνον είναι η σκηνογραφία, ο "διάκοσμος" , ο τύπος του Εκκλησιαστικού αυτού  γεγονότος ως εορτής στη ζωή των ανθρώπων, περιγράφοντας την λειτουργία των Χριστουγέννων, (Ανθος του Γιαλού, Στο Χριστό στο Κάστρο), εικόνες από τα Θεοφάνεια («Φώτα-Ολόφωτα»), την περιφορά παιδιών για τα κάλαντα, (Αμερικάνος, Της Κοκκώνας το σπίτι) ή την γραφική περιγραφή ενός ιερωμένου. (Το Αγνάντεμα)
Στα διήγήματά του, ξεδιπλώνεται ο απλοϊκός άνθρωπος στην καθημερινότητά του, στις αδυναμίες και τα πάθη του, στην αμαρτωλότητα του. Το πλήθος των ηρώων του είτε στη Σκιάθο ζή και κινείται, είτε σε  φτωχογειτονιά της Αθήνας βγάζει στην επιφάνεια - και στις Χριστουγεννιάτικες ημέρες - , την αγωνία και την πίκρα της καθημερινής επιβίωσης.
Αν εξαιρεθή το διήγημα Ντελησεφέρω που έχει έναν εύθυμο τόνο και η Σταχομαζώχτρα που τα πρόσωπα της οικογένειας φαίνονται στους άλλους χαρούμενα γιατί έλαβαν μια επιταγή που ήρθε από τον ξενιτεμένο γιο από την Αμερική και αγόρασαν τα χρειαζούμενα για τα Χριστούγεννα, όλοι οι υπόλοιποι κινούνται κάτω από το κράτος μιας Ανάγκης και όχι μόνο παρουσιάζονται χωρίς εύχαρι διάθεση και χωρίς χαμόγελο, αλλά και με  μια απωθημένη κακία, με έναν «δαίμονα του κακού», όπως τον διατυπώνει ο Κώστας Στεριόπουλος4.
Για παράδειγμα στα Χριστούγεννα του Τεμπέλη διαβάζουμε: «Στην ταβέρνα του Πατσοπούλου, ενώ ο βορράς εφύσα, και υψηλά εις τα βουνά εχιόνιζεν, ένα πρωί εμβήκε να πίη ένα ρώμι να ζεσταθή ο μαστρο-Παύλος ο Πισκολέτος, διωγμένος από τη γυναίκα του, υβρισμένος από την πενθερά του, δαρμένος από τον κουνιάδο του, ξορκισμένος από την κυρά-Στατίναν την σπιτονοικοκυράν του, και φασκαλωμένος από τον μικρόν τριετή υιόν του, τον οποίο ο προκομμένος ο θείος του εδίδασκεν επιμελώς, όπως και οι γονείς ακόμη πράττουν εις τα κατώτερα στρώματα», πώς να μουτζώνη, να βρίζει, να βλασφημή και να κατεβάζη κάτω Σταυρούς Παναγιές, κανδήλια, θυμιατά και κόλλυβα.»
Φυσικά δεν υπάρχει καμιά σχέση με την εικόνα μιας ειδυλλιακής οικογενειακής ατμόσφαιρας ανήμερα Χριστουγέννων.
Θα διαπιστώσουμε ότι στα διηγήματα του Παπαδιαμάντη σκιαγραφείται ακριβώς αυτή η απλοϊκή ζωή των καθημερινών ανθρώπων, η οποία μπορεί να ενσωματώνεται με ποιητική περιγραφή σε ένα κατανυκτικό  κατά τα άλλα χριστουγεννιάτικο περιβάλλον, αποκαλύπτει όμως (και πολλές φορές απροκάλυπτα) το «δαιμονικό και αβυσσαλέο» της ψυχής  με μορφή και κίνητρο σαν να ρυθμίζει τις σχέσεις και τις τύχες των ανθρώπων.
Όλοι οι ήρωες, αποτελούν μια μικρή κοινωνία, η οποία καθρεπτίζεται: στο σπίτι, στον καφενέ,  στην φτωχοταβέρνα, στο μπακάλικο, στην ψαρόβαρκα , η στο εξωκκλήσι, στη ενορία αλλά και μέσα στις ιερές τελετές, κοινωνία μέσα στην οποία τίποτε απολύτως δεν μένει κρυφό, κυρίως λόγω του χαμηλού πνευματικού επιπέδου των μελών της˙ επιτρέπονται δε από άγνοια ή αφέλεια και παρεκτροπές. (ιεροψάλτες αυτοδίδακτοι μαλώνουν, (Ντελησυφέρω), ή ιερέας εγκαταλείπει την Θεία λειτουργία στη μέση για να προλάβει άλλον ιερέα που του έκλεψε τα ...πρόσφορα που άφησαν οι πιστοί. (Ἐξοχικὴ Λαμπρή)
Στις διαπροσωπικές τους σχέσεις δεν έχουν  καμία αναστολή στο να πουν ο,τιδήποτε για οποιονδήποτε ακόμη και για τον εαυτό τους. Σε ένα βαθμό βέβαια χαρακτηρίζονται και από μια απλοϊκή αθωότητα που τους έκανε να αισθάνονται πολύ κοντά και αλληλέγγυα ο ένας με τον άλλο, (Ερως-Ηρως, Υπηρέτρα, Θέρος – Ερος, Ο Αψαλτος) όμως τα μυστικά και η ιδιωτικότητα του βίου, ήταν έννοιες ανύπαρκτες γι' αυτούς. Τρανό παράδειγμα τα κουτσομολιά της Αποσώστρας ως εσωτερική ανάγκη να γλυτώνει από την κατάθλιψη και την μοναξιά της.
Οι συμπεριφορές λοιπόν των εν λόγω ηρώων, σκιαγραφούν μια εποχή με ζωή καθόλου εύκολη, αλλά γεμάτη τραγικά περιστατικά, (κυρίως από ναυάγια, και θανάτους, από ορφάνια, κακοδαιμονίες  και ατυχείς έρωτες), που συνδέονται άμεσα με τη μεγάλη φτώχεια και την απελπισία που κάποια από αυτά ωθούν τον απλοϊκό άνθρωπο να βάζει σε κίνδυνο και την ίδια του τη ζωή, προκειμένου να βρει ένα στήριγμα για την ζωή του (για παράδειγμα το βούλιαγμα της βάρκας, παραμονή Χριστουγέννων, του μπάρμα-  Διομά στην Υπηρέτρα) ή για να σώσει την ψυχή του  όπως ο παράτολμος γέρος ιερέας ο παπα - Φραγκούλης που με σφοδρή καταιγίδα έσπευσε «στο Χριστό στο κάστρο» και αυτός παραμονή Χριστουγέννων για να πραγματοποιήσει το τάμα του». (Λουκάς Θεοχαρόπουλος)5
Οι περισσότεροι βέβαια παραμένουν θύματα μιας διαχρονικής φτώχειας και απελπισίας ή των κρυφών ή άλλοτε των  πασιδήλων παθών τους, όπως εκείνου που κατά την εορτή των Θεοφανείων έπεσε και έπιασε τον Σταυρόν αλλά " ο ευτυχής ούτος έμελλε να αργυρολογήσει και να μεθοκοπήσει επί δύο ημέρας" (Ο σημαδιακός)
Αλλού προβάλλει η στρίγκλα μάνα, η κακιά πεθερά που μισεί και εύχεται να πεθάνει η νύφη της επειδή είναι στείρα (Χριστόψωμο), η φόνισσα, ο τοκογλύφος, οι στριμμένες γριές, οι αλήτες της γειτονιάς (το νάμι της), η συκοφαντία, το κουτσομπολιό, τα μάγια, οι ύποπτες μεσιτείες, οι απατεωνιές : όλα προβάλλουν ως το κακό που μορφοποιείται σε αδυναμία και πάθος που δηλητηριάζει τα πάντα με την παρουσία του και δημιουργεί μια αδιάκοπη ηθική κρίση, μολύνοντας την ψυχή. (Της δασκάλας τα μάγια, ο άψαλτος).
Αλλού  - από τις πλέον γοητευτικές λυρικές και όμορφες σελίδες του Παπαδιαμάντη - προβάλλει το δολερό πάθος του έρωτα, ο χειμερικός και ανικανοποίητος, όπου οι πρωταγωνιστές καταπνίγουν τα αισθήματα, όπως συμβαίνει με τον κυρ-Γιαννιό στο "Ερωτας στα χιόνια", αλλά και στα Ερως - Ηρως,  Θέρος – Ερος, στο Ανθος του Γιαλού και στο Ονειρο στο Κύμα)
Στα έργα αυτά, το μη ανταποκρινόμενο πάθος μαραίνει και καταθλίβει τους παθόντες, ενώ οι αναφορές και οι περιγραφές «με κύμανση ρυθμών στη γραφή, με πολλαπλούς τόνους και ανατροπές,  πράγματι  μας υποβάλλουν  με τον ρεαλισμό τους και κυρίως με το βαθύ ψυχογράφημα των προσώπων. Ο συγγραφέας με την διεισδυτική του ικανότητα επιχειρεί να αποκαλύψει τις διεργασίες στον μυστήριο και υποσυνείδητο κόσμο της ανθρώπινης ψυχής που αναζητά να καλύψει την στέρηση, να υπερβεί την μοναξιά και θλίψη, τις μικρότητες, τον πόνο και την απουσία του άλλου, και την  αγωνία να βρή λυτρωτική διέξοδο από την μονήρη ζωή του.
Και όμως αυτή η αίσθηση της κυριαρχίας των παθών και της  ροπής προς την πονηριά και την κακία, η βίωση της αμαρτίας, και η πάλη με τους πειρασμούς και με ό,τι δαιμονικό κρύβεται μέσα τους, είναι η βάση και το ουσιώδες του Χριστιανισμού κατά τον Παπαδιαμάντη.
Ο χριστιανός αυτός είναι ένας «πειραζόμενος» όπως παρατηρεί ο Νικ. Τωμαδάκης5, είναι ο «αλύτρωτος φυσικός κόσμος» που κρύβει μέσα του ο άνθρωπος. Η ψυχή του αναταράσσεται με λαϊκού τύπου παγανιστικές πεποιθήσεις και από τα αμαρτήματα σχεδόν όλης της Γενεαλογίας των προγόνων του Χριστού ( μίση, μοιχίες, απάτες, φόνοι, Αδιέξοδα) , που παρουσιάζει ο Ευαγγελιστής Ματθαίος και ταυτόχρονα, ενώ κινούνται και ζουν στο θρησκευτικό σκηνικό μιας νοητής «Φάτνης της Βηθλεέμ», (κατά το πνεύμα των Χριστουγέννων). Όμως σαν να μη αντιλαμβάνονται το ουσιαστικό νόημα της Γέννησης του Χριστού , γιατί όλη η ασχήμια του εσωτερικού κόσμου των πρωταγωνιστών σχεδόν εκφράζεται παραμονή Χριστουγέννων, γι' αυτό και  ο ψυχισμός ακόμη συσκοτίζεται:
από την βία του Ηρώδη (στην Φραγκογιαννιου τη Φόνισσα, ή  " Η στρίγγλα μάννα),
από τον έκλυτο βίο της Ηρωδιάδας, (η Αυγούστα στο «Εμποροι των Εθνων»),
αμαυρώνεται από τα πρωτογονικά – ζηλόφθονα και εκδικητικά ένστικτα της Σαλώμης, (ας θυμηθούμε το δηλητηριασμένο Χριστόψωμο της κακιάς πεθεράς που αντί να το φάει η νύφη της το τρώγει κατά λάθος ο γιος της και πεθαίνει: το ψωμί από τον συμβολισμό του άρτου της ζωής γίνεται άρτος θανάτου και μέσον θείας δίκης),
από την εγωπάθεια και υποκρισία  των Φαρισαίων, την αδιαφορία και την συναισθηματική σκληρότητα και αδικία για τον Άλλον: Αρκεί απλώς να  διαβάσει κάποιος τα "Επεα Πτερέοντα", όπου εξ αιτίας αυτής τους της συμπεριφοράς οι άνθρωποι ελέγχονται ως ανάξιοι να λάβουν τα αγαθά της ζωής ως θεία δωρεά από Άγγελο του Θεού την Παραμονή των Χριστουγέννων και τον υποχρεώνουν να γυρίσει πίσω άπραγος.
Ωστόσο,  όλοι αυτοί , είτε είναι  «λαϊκοί», είτε κληρικοί,  ανήκουν στο «λαό τού Θεού», δηλαδή στο σώμα της Εκκλησίας και μάλιστα με την Ορθόδοξη πίστη του  Παπαδιαμάντη πως όλη η θρησκεύουσα κοινωνία: είναι  Ολόκληρη ή Εκκλησία. Μέσα στο πλήρωμα της  -  με το ένδυμα τώρα της  Λογοτεχνίας  - , διακηρύσσεται το περιεχόμενο μιας Θεολογίας του πόνου, της ένδειας, της αγωνίας και της οδύνης που μας θυμίζει Ντοστογιέφσκι.
Εδώ ο ηθικός κόσμος του Παπαδιαμάντη εκφράζει τον «πεπτωκότα » αμαρτωλό – που είναι εμπράγματος, και δεν χάνεται στην σφαίρα θεωριών και ιδεολογημάτων όπως σωστά παρατηρεί και  ο Χρ. Γιανναράς6.
Είναι ο βιωματικός, πραγματικός άνθρωπος που «θεάται το θείον» με την νοοτροπία του πιστού – αμαρτωλού που εν πολλοίς βρίσκει καταφύγιο στην Εκκλησία του Χριστού, όπως την εκφράζει η παράδοση αιώνων και πολλες φορές εκεί έκθαμβος ζή τα Χριστούγεννα ως «μυστήριον το ξένον". (Ντελησεφέρω).
Η αμαρτία εκλαμβάνεται ως ασθένεια της ανθρώπινης φύσης ενώ ο άνθρωπος που πονά είναι υποκείμενος της αγκαλιάς του Θεού. Θυμηθείτε την αστεφάνωτη και προδομένη ερωτικά Χριστίνα στο "χωρίς στεφάνι" , που ο Χριστός δέχθηκε την συγγνώμη της όπως της αμαρτωλής γυναίκας και του ληστού επί Σταυρού. Ακόμη και στο "Θέρος Ερος", κυρίως όμως στον Γιάννη Μοθονιού  στον "Αμερικάνο", όπου ένας νεανικός έρωτας δικαιώθηκε παραμονή Χριστουγέννων ύστερα από 20 χρόνια μετανάστευσης του νεαρού τότε,  και κατέληξε σε γάμο την αμέσως μετά τα Χριστούγεννα Κυριακή. Τα πρόσωπα εδώ «ξανα-αναπλάσσονται» , «ξανα-αναγεννιώνται» βιώνοντας την ευτυχία ως δώρο της χάριτος του Θεού.
Κατά τον Παπαδιαμάντη λοιπόν, η Ορθόδοξη Εκκλησία δεν εκλαμβάνεται ως νομικό κατασκεύασμα που χωρίζει τους δικαίους από τους αδίκους, ούτε ένα ιδεολογικό σωματείο για τους καθαρούς και Αγίους, αλλά την (οικο)δομεί  ως το πνευματικό νοσοκομείο θεραπείας των αμαρτωλών και μετανοούντων. Γι’ αυτό η Ενανθρώπιση του Υιού και Λόγου του Θεού έγινε για να θεραπεύσει τον άνθρωπο και να τον ελευθερώσει από τα συμπτώματα της αμαρτίας που είναι η φθορά και θάνατος.
Η Εκκλησία αγκαλιάζει όλους τους ανθρώπους με στοργή και αγάπη, χωρίς όμως να εκβιάζει την θέληση κανενός7. Δεν αμνηστεύει τα ελαττώματά τους, αλλά τα βλέπει μέσα σε όλη την προοπτική της προσωπικότητας τους,  τα αφήνει στην Πρόνοια, στο Ελεος και στην Κρίση του Νέο-τεχθέντος Χριστού, μόνο αν το επιτρέψει η βούλησή τους. Ο Κύρ- Γιαννιός ναυαγός της ζωής, άσωτος  και τρισάθλιος, αγάπησε μες στην φθοροποιό μοναξιά του μια γυναίκα παντρεμένη με παιδιά που δεν είχε ηθικό δικαίωμα. Ο συγγραφέας θέλει να τον κρατήσει στη ζωή από μια ομορφιά του κόσμου που πληροί την ψυχή , όπως μπορεί να το κάνει ο Ερωτας8. Τελικά όμως παραμονή Χριστουγέννων πεθαίνει μόνος, αδύναμος και μέθυσος στα χιόνια και  στην αγκαλιά της δικής μας κατανόησης , χωρίς όμως με  τη σιγουριά της αγκαλιάς του Θεού, όπως συμβαίνει με άλλους ήρωες. (Νεκρός ταξιδιώτης, Αλιβάνιστος, Υπηρλετρα).
Ο απλοϊκός άνθρωπος μέσα από την πένα του Συγγραφέα μοιάζει να είναι πάροικος της γης του, γιατί βιώνει έναν διαρκή αφυπνισμένο Νόστο της προπτωτικής κατάστασης, μια νοσταλγία του Χαμένου Παραδείσου. Εικόνα αυτού του παραδείσου λαμβάνουμε και από την λαμπρή περιγραφή της «Παγκάλλου Σκιάθου». Η συμμετρία και η αρμονία του Εξωτερικού κόσμου, μυσταγωγικά και μυστήρια γίνονται ψυχικό γεγονός , θέα και κλίμακα προς το Θείον.
Η φύση του Νησιού φαντασιώνει το αρχέγονο κάλλος. Όλος ο εξωτερικός  κόσμος, η ομορφιά του τοπίου η αγριάδα των καιρικών φαινομένων είναι οι όψεις της ίδιας ψυχής που έχει υποστεί καθολική διάβρωση από παιδικές μνήμες, ατομικές εμπειρίες, ιστορίες, δρώμενα μιας «πάσχουσας» συνήθως κοινωνίας.
Ψηλαφώντας το Βιβλικό ήθος της μετάνοιας στις ζωές των τα­πεινών και καταφρονεμένων ηρώων του, ο Παπαδιαμάντης αφηγείται την πε­ριπέτεια του άνθρωπου πού ανοίγεται στην φιλόξενη επίσκεψη της χάριτος του Γεννηθέντος Χριστού. Ή σωτηρία αποδεσμεύεται από το σύνδρομο του ήθικισμού και υποκριτικού ευσεβισμού. Η  υπαρξιακή αστοχία και η γνωστική ανεπάρκεια των απλοϊκών και πολλές φορές ανυποψίαστων  ηρώων, αναπληρώνονται τώρα , ίσως πολλές φορές με απροσδόκητο και αφελή τρόπο, από την βίωση των λειτουργικά τελουμένων και την ειλικρινή μετάνοια,  ή περιγράφεται με «εξώκοσμο» και «θαυμαστό μύθο», όπως το φεγγος, (το φως),  που έβλεπε μόνο ο «καθαρός τη καρδία»  Μάνος , στο «Ανθος του Γιαλού», το  οποίο συμβόλιζε την  ψυχή του σκοτωμένου Πριγκιπόπουλου που για να λυτρωθεί ερχόταν κάθε Χριστούγεννα για να επαναλαμβάνει την υπόσχεση γάμου στην όμορφη κοπελιά του.
Τα στοιχεία αυτά μεταποιούν σκεψη και συναίσθημα σε γεγονός κοινωνίας με τη φιλάνθρωπη αγάπη και πρόνοια του Θεού. Αυτό κέρδισαν οι ήρωες των διηγημάτων του Παπαδιαμάντη: στον Αμερικάνο, στη Ντελησυφέρω, στη Σταχομαζώχτρα, στη Χωρίς στεφάνι, στο νησί της Ουρανίτσας , στην η Υπηρέτρα και αλλού…. Αντίθετα το αδιέξοδο στην εξομολόγηση της Αυγούστας και η μη μεταμέλειά της την οδήγησαν  στην αυτοκτονία.
Η Συμπαντική φύση τελικά στον Παπαδιαμάντη συμπυκνώνεται λειτουργούσα στην ανθρώπινη ψυχή: είτε θάλλουσα, περικαλλής και ζώσα, είτε άγονος, έρημος, φτωχή, ο άνθρωπος αισθάνεται πως αποτελεί μέλος και μέρος της. Την φύση την φωτογραφίζει και γίνεται αγιογραφική εικόνα και θεία λειτουργία μέσα του, προσδίδοντάς της την ιερότητα εκείνη που της επιτρέπει στον "χώρο" της ψυχής του να υποδεχθεί τον  "Αχώρητο"  Σαρκωθέντα Θεό.
Αυτός ο τόπος εικονογραφείται με περιγραφικό πάθος γιατί είναι πάντα η λυτρωτική του καταφυγή.
Τελειώνοντας παραθέτω ένα κείμενο από το «Στο Χριστό στο Κάστρο» που περιγράφεται ο Ναός με την Κατάνυξη του πιστού και την εκστατικότητα της ψυχής του κατά την ώρα της θείας λειτουργίας-  μυσταγωγίας των Χριστουγέννων.
(Και ωσφράνθη Κύριος ο Θεός οσμήν ευωδίας. Έλαμψε δε τότε ο ναός όλος, και ήστραψεν επάνω εις τον θόλον ο Παντοκράτωρ με την μεγάλην κι επιβλητικήν μορφήν, και ηκτινοβόλησε το επίχρυσον και λεπτουργημενον με μυρίας γλυφάς τέμπλον, με τάς περικαλλείς της αρίστης Βυζαντινής τέχνης εικόνας του, με την μεγάλην εικόνα της Γεννήσεως, όπου «Παρθένος καθέζεται τα Χερουβείμ μιμουμένη», όπου θεσπεσίως μαρμαίρουσιν αι μορφαί του Θείου Βρέφους και της αμώμου Λεχούς, όπου ζωνταναί παρίστανται αι όψεις των αγγέλων, των μάγων και των ποιμένων, όπου νομίζει τις ότι στιλβει ο χρυσός, ευωδιάζει ο λίβανος και βαλσαμώνει η σμύρνα, και όπου, ως εάν η γραφική φωνή ελαλει, φαντάζεται τις επί μίαν στιγμήν ότι ακούει το «Δόξα εν υψίστοις Θεώ»!)
Αυτός ο τόπος ο ανόθευτος παραμένει αναλλοίωτα αγνός στην ψυχή του γι’ αυτό βιώνεται ως το δημιούργημα του Θεού που έτυχε της μεγίστης ευλογίας να εγκαταβιοί και ο ίδιος ως μετανοών νοσταλγός να απολαύσει την επέκεινα Δόξαν. Η Σκιάθος είναι το Συμπαντικό χωρό-χρονο που «εγεννήθην, επροικήθην και εκοιμήθην (απέθανε) ο Ποιητής, αφήνοντάς μας μια μεγάλη Εθνική κληρονομιά».

Σημειώσεις:

1. - Ιερομονάχου Αθανασίου Γιέβτιτς, Θεός εφανερώθη εν σαρκί, Χριστούγεννα εκδ. Ακρίτας σελ.11.
2. Μ. Γ. Βαρβουνη  Ό Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης και ή Κολλυβαδική θεώρηση της ελληνικής λαϊκής λατρείας Θεολογία,4/2011
3. Ο Παπαδιαμάντης μ’ αυτή τη φράση αναφέρεται στα άρθρα του για το Πάσχα, που δημοσιεύθηκαν τη Λαμπρή του ίδιου χρόνου στην ίδια εφημερίδα με τ’ αρχικό: Π.
4. Κώστας Στεργιόπουλος, «Ο Παπαδιαμάντης σήμερα, Διαίρεση και χαρακτηριστικά της πεζογρα­φίας του», Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης, Είκοσι κείμενα για τη ζωή και το έργο του. Εκδόσεις των Φίλων.)
5. Λουκάς Θεοχαρόπουλος,
6. Το Σκοτινό Τριγόνι, αριθ.15 , Τα Θρησκευτικά έργα
7. Η πεποίθηση του Παπαδιαμάντη για την παρουσία του Θεού ως θεία Πρόνοια παρουσιάζεται στο διήγημα «Στο Χριστό στο Κά­στρο». Ο συγγραφέας, μέσα από τα λόγια του παπα-Φραγκούλη τονίζει ότι «όπου είναι μια προαίρεσις καλή, κ' έχει κανείς και χρέ­ος να πληρώση, ας είναι και τόλμη ακόμα ... εκεί ο Θεός έρχεται βοηθός ... εκεί ο Θεός συντρέχει και με ευκολίας πολλάς, και με θαύμα ακόμα». Ο Θεός ενεργεί εκεί που η προαίρεση του ανθρώ­που είναι καλή,
8. Το Σκοτινό Τριγόνι, αριθ.15 , Τα Θρησκευτικά έργα
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
1. Ν. Δ. Τριανταφυλλοπουλου, Ό Παπαδιαμάντης και ο Μεγάλος κανόνας, Μαρτυρία και σχόλια για τον Παπαδιαμάντη
2. Αλέξ. Αργυρίου, «Ένα ανεπανάληπτο παράδειγμα», Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης, Είκοσι κείμε­να για τη ζωή και το έργο του. Εκδόσεις των Φίλων).
3. Ζήσιμος Λορεντζάτος, «Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης, Πενήντα Χρόνια από το θάνατο του»,/ Αλέ­ξανδρος Παπαδιαμάντης, είκοσι κείμενα για τη ζωή και το έργο του. Εκδόσεις των Φίλων)
4. Ιερομονάχου Αθανασίου Γιέβτιτς, Θεός εφανερώθη εν σαρκί, Χριστούγεννα εκδ. Ακρίτας σελ.11.
5. Μ. Γ. Βαρβουνη  Ό Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης και ή Κολλυβαδική θεώρηση της ελληνικής λαϊκής λατρείας Θεολογία,4/2011
6. Ανέστη Κεςελοπουλου, Ή Εκκλησία στον Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη
7. Κώστας Στεργιόπουλος, «Ο Παπαδιαμάντης σήμερα, Διαίρεση και χαρακτηριστικά της πεζογρα­φίας του», Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης, Είκοσι κείμενα για τη ζωή και το έργο του. Εκδόσεις των Φίλων.)
8. Στεργιόπουλος Κ., 1986, Περιδιαβάζοντας, Αθήνα: Κέδρος, σελ. 68), Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης, Εργοβιογραφικά στοιχεία
9. Κυριάκος Πλησής , ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΚΑΙ ΦΥΣΗ ΣΤΟΝ ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΗ
10. Γιώργου Παπαθανασόπουλου,  Τα Χριστούγεννα και ο Παπαδιαμάντης. (Αρθρο),  
11. π. Λάμπρου Καμπέριδη, Έκ τών κατά Παπαδιαμάντην ζητουμένων: Πώς ήλλοιώθη το κάλλος της φύσεως; Σελ. 9
12. Ανέστη Κεσελοπουλου , Ή Εκκλησία στον Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη
13. Μητροπολίτου Ναυπάκτου και Αγίου Βλαςίου Ιεροθέου, Ή Ρωμηοσύνη του Παπαδιαμάντη
14. Μητροπολίτου Ναυπάκτου καί ῾Αγίου Βλασίου Ιεροθέου, Ο Θεός καί ἡ εὐσέβεια τοῦ Παπαδιαμάντη
15. Μητροπολίτου Μορφου Νεοφύτου,  Ή Επικαιρότητα του Παπαδιαμάντη  
16. Μητροπολίτου Χαλκίδος Χρυσοστόμου,  Ή Όρθόδοξη Πνευματικότητα και ο Παπαδιαμάντης
17. Θανάσης Μπαντές, Η θρησκευτικότητα στον Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη
18. Κυριάκος Η. Γεωργιάδης, Η ΔΙΚΑΙΩΣΗ ΤΟΥ ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΗ(Ομιλία)
19. Σωτήρη Γουνελα, Ή δοξαστική θεολογία του Παπαδιαμάντη
20. Σταύρου Γιαγκάζογλου, Φωνή εκ βαθέων άναβαίνουσα. Ή δοξολογική θεολογία του   ΑλέξανδρουΠαπαδιαμάντη  
21. Θεολογία 4/2011, Εισαγωγή στα διηγήματα Του Παπαδιαμάντη
22. π. Γεώργιος Μεταλληνός Παρεμβάσεις Ιστορικές και Θεολογικές Εκδ. «Διήγηση», Αθήνα 1998. Η αλήθεια  για τα Χριστούγεννα και η μυθοποίηση των Χριστουγέννων
23. Η κοινωνική διάσταση του έργου του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη, (ομιλία του Ευθυμίου Κουφογιάννη στο Πνευματικό Κέντρο του Δήμου Τρικαίων, 4/12/2001)
24. Παναγιώτη Δοϊκού, Ή λογική της υποκειμενικής έντασης των μορφών: Ύπό τήν βασιλικήν δρϋν του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη
25. Μοναχός Μωυσής Αγιορείτης, Η πνευματική διάσταση του έργου του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη
26. Στέλιου Παπαθανασίου, Η πεζογραφία τοῦ Παπαδιαμάντη τοῦ (ἐφη. τό Βῆμα, 19-02-2012)
27. Ελπινίκη Νικολουδάκη-Σουρή, Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΗ ΣΤΗΝ ΠΑΙΔΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ. ΤΑ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΑ ΔΙΗΓΗΜΑΤΑ
28. π. Ευάγγελος Γκανάς, Παπαδιαμάντης και Ορθοδοξία: από τον μύθο στη μαρτυρία. Μάιος 2011   
29. Μπαστιᾶς Κωστῆς ,  Παπαδιαμάντης, Ἡ μεταφυσική τῆς πενίας
30. ΕΥΓΕΝΙΟΣ ΑΡΑΝΙΤΣΗΣ ,  Παπαδιαμάντης: Κριτική και μεταφορές
31. Μ.Σ. , Ο Παπαδιαμάντης και ο Καζαντζάκης, Η ΑΝΑΤΟΛΗ ΚΑΙ Η ΔΥΣΗ ΣΤΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΜΑΣ
32. Το Σκοτεινο Τριγόνι (σειρά TV 1-36 , αφιερωμένη στον Παπαδιαμάντη )

ΓΙΑ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΕΣ ΦΩΤΟ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΠΑΤΗΣΤΕ ΕΔΩ

Αναζήτηση

Πρωτοσέλιδα